نویسنده: مهدي قاسمي

وب سایت: http://lumsnahad.7gardoon.com

نقش زن در زمينه سازي ظهور
 نقش زن در زمينه سازي ظهور
ريحانه هاشمي

چكيده

همه انسان‌ها در برابر امام عصرِ خود مسئول هستند و براي زمينه‌سازي ظهور آن حضرت وظايفي را بر عهده دارند. زنان علاوه بر نقش عمومي كه همة انسان‌ها عهده‌دار هستند، مي‌توانند در مواردي به طور خاص ايفاي نقش نموده و زمينه‌هاي ظهور را فراهم نمايند و اين مسئله، اهميت نقش زنان را در زمينه‌سازي ظهور روشن مي‌نمايد. براي دست‌يابي به اين مهم، شناخت جايگاه زن در ابعاد مختلف لازم است تا بتوان در پرتو آن به چگونگي تأثيرگذاري زن در ابعاد گوناگون پرداخت.

در اين نوشتار براي پاسخ‌گويي به كيفيت نقش زنان در زمينه‌سازي ظهور، ضمن استفاده از كتاب‌هاي روايي و تحليلي، براي استفادة بهتر از نظرات موجود، با مراجعه به سايت‌هاي اينترنتي مرتبط با مهدويت و جست‌وجو در مقالات، فصلنامه‌ها و ... سعي شده است تا ارائه مطالب به صورت توصيفي ـ تحليلي از پويايي هر چه بيشتر برخوردار گردد.

واژه‌هاي كليدي: زمينه‌سازي، ظهور، اجتماع، فرهنگ، سياست، اقتصاد.

مقدمه

در دوران غيبت و پنهان زيستي امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف باورمندان مهدويّت داراي رسالت و مسئوليت خطيري مي‌باشند. منتظران واقعي و راستين در جامعه منتظران جهت نيل به جامعه ايده‌آل مهدوي از پاي ننشسته و با تلاش و كوشش مضاعف و با ارائه برنامه و راهكارهاي تبليغي، زمينه شوق و علاقه مردم را جهت درك ظهور و آمدن حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف دوچندان مي‌كنند.

منتظران واقعي با اجراي دو مسئوليت در جامعه زمينة تحقق ظهور را تسهيل مي‌نمايند، نخستين مسئوليت كه شايد مهمترين نيز باشد همان خودانديشي و خودسازي است؛ يعني منتظِر واقعي قبل از آن‌كه به فكر ديگران باشد (دگرانديشي داشته باشد) بايد با احياي شاخصه هاي مهدي پسند و مزين شدن به خصال نيك و اخلاق اسلامي خود را در زمره ياران واقعي امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف قرار دهد. دومين مسئوليت بعد از خودانديشي، دگرانديشي مي‌باشد. در اين مسئوليت، منتظِر واقعي با تبليغ و اشاعه فرهنگ ناب مهدوي در ميان منتظران، عشق و علاقه آنان را نسبت به امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف و ظهور او بر مي‌انگيزاند و مردم را  نسبت به آمدن حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف و تشكيل حكومت جهاني تشنه و مشتاق مي‌نمايد. در اين ميان نقش زنان ـ كه جمعيت انبوهي از مردم را تشكيل مي‌دهند ـ نقش خطير و مهمي است؛ زيرا قلمرو و نفوذ زنان در جامعه و ابعاد مختلف آن، داراي گستره وسيعي مي‌باشد؛ يعني علاوه بر جامعه، در خانواده و مدرسه و… جهت تربيت نسل منتظِر و پرورش ياران خاص حضرت، نقش بي‌نظير و بي‌بديلي را بر عهده دارند. از اين رو زنان منتظِر به خاطر جايگاه مهم اجتماعي، و خانوادگي در صورت انجام صحيح مسئوليت، منتظران و جامعه منتظران را به سوي جامعه ايده‌آل مهدوي سوق خواهند داد.

زمينه‌سازي: مقدمه چيني، آماده ساختن استعداد و تهيه مقدمات براي منظوري را زمينه‌سازي گويند[1].

ظهور در لغت: آشكار شدن چيز پنهان[2]، پديدار شدن و هويدايي را گويند[3]. ظهور در مباحث مهدويت به معناي ظاهر شدن حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف پس از زيستن طولاني، جهت برپايي حكومت عدل جهاني است. نكته مهم در ظهور، مسبوق بودن آن به غيبت است.[4] نقش: كنايه از طرح تازه افكندن و صورت نو ظاهر ساختن مي‌باشد.[5]

اجتماع در لغت: كاري كه به اجتماع و به همگان بستگي داشته باشد، آن‌چه مربوط به گروهي كه با هم زندگي مي‌كنند، باشد[6].

اجتماع در اصطلاح، «در گسترده‌ترين معنا، آن‌گونه كه در مورد انسان‌ها به كار برده مي‌شود، هر نوع رفتار يا نگرشي است كه از طريق تجربة حال يا گذشته از رفتار ساير مردم (مستقيم يا نامستقيم) تأثير پذيرفته باشد، يا اشاره به رفتاري است كه به سوي مردم جهت‌گيري شده باشد.[7]

فرهنگي در لغت: به چيزي گفته مي‌شود كه منسوب به فرهنگ باشد و فرهنگ به معناي دانش، علم، معرفت و يا مجموعة آداب و رسوم گفته مي‌شود[8] .

فرهنگ در اصطلاح، «شامل الگوهايي است؛ آشكار و نا آشكار از رفتار و براي رفتار كه به واسطة نمادها حاصل مي‌شود و انتقال مي‌يابد؛ نمادهايي كه دست‌آوردهاي متمايز گروه‌هاي انساني و از جمله تجسم‌هاي آنها را در كار ساخت تشكيل مي‌دهند. هستة اصلي فرهنگ، شامل عقايد سنتي و به خصوص ارزش‌هاي وابسته به آنهاست».[9]

سياسي در لغت: «منسوب به سياست؛ و سياست، حكم راندن به رعيت و اداره كرن امور مملكت و حكومت كردن را گويند».[10]

سياست در اصطلاح، «يك برنامة پيش انديشيد‌ني براي هدف‌ها و طرز عمل‌هاست. فرايند سياست، عبارت است از ضابطه‌مندي، اعلام و به كار بستن تقاضاها و چشم‌داشت‌ها».[11]

اقتصادي در لغت: «منسوب به اقتصاد»[12] را گويند.

اقتصاد در اصطلاح، اين‌گونه تعريف شده است: «علم اقتصاد، رفتار انسان را در ارتباط با وسايل كمياب كه موارد استعمال گوناگون دارند، به اهداف معين، هم‌چون حداكثر كردن درآمد، مطالعه مي‌كند و اين مطالعه معمولاً با به كارگيري داده‌هاي قيمت درمقايسه، انجام مي‌شود. اما انتخاب ميان اهداف معين معمولاً مستلزم انتخاب ميان ارزش‌ها و سياست‌هاي اجتماعي است».[13]

1. ديدگاه‌ها در مورد زمينه‌سازي

در روايات اسلامي، مطالب بسياري درمورد انتظار و فرج آمده و به منزلة بهترين اعمال معرفي گرديده است.

رسول گرامي اسلام صل الله عليه و آله و سلم مي‌فرمايد: بهترين اعمال امت من، انتظار فرج (گشايش) خداوند عزوجل است. [14]

هم‌چنين فرموده‌اند: بهترين عبادت، انتظار فرج است. [15]

برداشت‌هاي متفاوت از مفهوم انتظار، موجب گرديده تا نظرات متفاوت و متضاد رخ بنمايد و بر اساس اين برداشت‌ها، تكاليف متفاوتي ارائه شود. براي روشن‌شدن وظيفة شيعيان و منتظران واقعي حضرت، بررسي نظريات و ديدگاه‌ها و در نهايت روش صحيح آن ضروري به نظر مي‌رسد.

1 ـ 1. زمينه‌سازي منفي

عده‌اي انتظار فرج را به اين معنا دانسته‌اند كه جامعه بايستي به حال خود رها شود و نبايد به فساد آن توجهي نشان داد تا زمينة ظهور ـ كه دنيايي پر از ظلم و فساد است ـ فراهم آيد. عده‌اي فراتر از اين عقيده معتقدند نه تنها نبايد جلوي فساد و گناهان را گرفت، بلكه بايستي به آنها دامن زد تا هر چه بيشتر زمينة ظهور حضرت عجل الله تعالي فرجه الشريف فراهم آيد.[16]

اين انتظار همواره مورد مذمّت و سرزنش قرار گرفته است؛ چرا كه منجر به تعطيل شدن حدود و مقررات اسلامي گشته و با موازين اسلامي و قرآني سازگاري ندارد.[17]

2 ـ 1. عدم زمينه‌سازي

برخي با تمسك به بعضي روايات، مانند «هر علم و پرچمي قبل از ظهور قائم، باطل است»، هرگونه زمينه‌سازي و تشكيل حكومت را باطل و بر خلاف اسلام مي‌دانند و آن را در راستاي بسته شدن باب مهدويت برشمرده‌اند.

از اين جمله مي‌توان به انجمن حجتيه اشاره نمود كه به وسيلة شيخ محمود ذاكر زادة تولايي، معروف به شيخ محمود حلبي (1279 ـ 1376ه ـ .ش) تأسيس شد و پس از انقلاب اسلامي نيز به دليل تضاد افكار آنان با انقلاب اسلامي، نه تنها با آن همكاري نكردند، بلكه در مواردي با آن مقابله نيز مي‌كردند.

اين گروه در پي سخنراني حضرت امام خميني قدس سره مبني بر مذمت كساني‌كه معتقد به زياد شدن فساد براي ظهور امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف بودند طبق بيانيه‌اي به طور رسمي انحلال خود را اعلام كرد.[18]

اين گروه هيچ مسئوليتي را متوجه مردم نمي‌دانند، بلكه تنها، دعا را براي ظهور حجت، لازم مي‌دانند.

3 ـ 1. زمينه‌سازي مثبت

«زمينه‌سازي مثبت» را بايد در معناي «انتظار سازنده» جست‌وجو نمود. انتظار سازنده، همان انتظار راستيني است كه به عنوان «با فضيلت‌ترين عبادت» ياد شده است[19].

در طول يازده سده غيبت كبري امام عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف درخشان‌ترين چهره‌اي كه به اين «انتظار سازنده و زمينه‌سازي مثبت» جلوة خاص بخشيده است، حضرت امام خميني قدس سره ربوده كه با طرح انديشة حكومت اسلامي در عصر غيبت، به «انتظار»، معنا و مفهوم تازه‌اي بخشيد. ايشان ضمن مقابله با ديدگاه‌هايي كه انتظار را «تن دادن به وضع موجود» مي‌دانستند، فرمودند: انتظار فرج، انتظار قدرت اسلام است و ما بايد كوشش كنيم تا قدرت اسلام در عالم تحقق پيدا كند و مقدمات ظهور، ان‌شاءا... تهيه شود.[20] هم‌چنين ايشان معتقد بودند، با گسترش اسلام راستين در جهان و مبارزه با جهان‌خواران، بايد زمينة ظهور منجي موعود را فراهم نمود.[21]

مهم‌ترين تفاوت بين مكاتب ديني و غيرديني، اميد به آينده‌اي روشن است كه در افراد، ايجاد انگيزة تحرك مي‌نمايد. تجلي اين اميد در مكتب تشيع در ظهور منجي موعود، مهدي صاحب‌الزمان عجل الله تعالي فرجه الشريف بوده و تحرك به سوي آن در «انتظار سازنده» نهفته است.

بنابراين، انتظار به معناي «فراهم آوردن زمينه‌هاي ظهور، ظلم‌ستيزي به مقدار توان و آمادگي براي ظهور حضرت»[22] مي‌باشد، اين زمينه‌سازي به مثابه ضرورت اسلام و قرآن مطرح، و وظيفة تمام مسلمين مي‌باشد. دلايل عقلي و نقلي، ما را به اين صحيح رهنمون مي‌سازد؛ زيرا مسلماني كه خود را پاي‌بند احكام اسلام مي‌داند، اجازه نمي‌دهد هيچ يك از آيات و رواياتي كه دربارة امر به معروف و نهي‌ از منكر، حدود و ديات، جهاد، كمك به محرومان، چگونگي برخورد با ظلم و عدم تسليم در برابر ستم و ... مي‌باشند، تعطيل و عمل نشود[23].

2. زمينه‌سازي و جايگاه زنان

زمينه‌سازي و آمادگي براي ظهور حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف در روايات، بيان‌گر اهميت نقش مردان و زنان مؤمن است.

رسول خدا مي‌فرمايد:[24] «گروهي از مردمِ مشرق، بيرون آمده براي ظهور حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف زمينه‌سازي مي‌كنند، يعني سلطنت ايشان را فراهم مي‌سازند».[25]

به گواه ديگر روايات، ايرانيان نقش بزرگي در زمينه‌سازي ظهور حضرت دارند و اين روايات، ضمن بشارت، هشداري به وظيفة سنگين ايران اسلامي نيز مي‌باشد.

زمينه‌سازان انقلاب جهاني حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف، منتظران راستيني هستند كه در انتظار حضرت حجت عجل الله تعالي فرجه الشريف روز شماري مي‌كنند و در اين زمينه، جنسيت معنايي ندارد؛ تنها تفاوت، به چگونگي كارآيي هر يك از مردان و زنان برمي‌گردد.

در نظام اسلامي، زن و مرد از نظر حقيقت وجودي يكسان هستند و ملاك برتري انسان‌ها در تقواست.[26] چنان‌كه خداوند مي‌فرمايد: «گرامي‌ترين شما نزد خدا با تقواترين شماست»[27] و معيار پاداش انسان‌ها بر اساس عمل صالح است و تفاوتي بين زن و مرد نمي‌باشد.

هم‌چنين در جاي ديگري مي‌فرمايد: «و هر كس كار شايسته كند ـ چه مرد باشد يا زن ـ در حالي كه ايمان داشته باشد، در نتيجة آن داخل بهشت مي‌شود».[28]

صرف‌نظر از حقيقت وجودي انسان‌ها، نمي‌توان تفاوت‌هاي ظاهري و جسمي و رواني مرد و زن را ناديده گرفت. هر يك طبق نظام خلقت، داراي جايگاه ويژه‌اي مي‌باشند؛ بنابراين قراردادن هر يك در جايگاه صحيح خود موجب رشد و شكوفايي آنها مي‌گردد.

آشنايي با وظايف منتظران واقعي و عمل به آنها در سطح افراد و جامعه، موجب اصلاح جامعه مي‌گردد و مقدمات ظهور را مهيا مي‌سازد و آگاهي لازم را در پيروان و ياران راستين او فراهم مي‌آورد. بنابراين وظيفة هر مسلمان مدعي، حمايت ولايت است كه با وظايف خود آشنا گردد و درصدد عمل به آنها برآيد.

1 ـ 2. نقش زنان در تاريخ زندگي امام

مواردي كه براي فرد منتظر برشمرده مي‌شود، براي زن و مرد يكسان است. ولي آن‌جا كه بحث چگونگي زمينه‌سازي پيش‌ مي‌آيد، زنان در زير ساخت‌ها قرار مي‌گيرند.

امام خميني رحمه الله عليه دربارة زنان مي‌فرمايند: «زن، مربي جامعه است. از دامن زن انسان پيدا مي‌شود. مرحلة اول مرد و زن صحيح، از دامن زن است. مربي انسان‌ها، زن است».[29]

نقش زيربنايي زن در تولد و رشد صاحب‌الامر عجل الله تعالي فرجه الشريف، مشهود است كه از هنگام تكوين و تولد ايشان آغاز، و سپس با طي مراحل رشد، زمينه‌هاي امامت ايشان فراهم مي‌گردد.

آمادگي نرجس خاتون براي همسري با امام حسن عسكري عليه السلام از آن جمله است كه با تحمل سختي‌ها همراه بود. در حالي كه نرجس خاتون در قصر پدر به عنوان ملكه، امكانات بسياري در اختيار داشت. ولي دل‌بستگي او به امام حسن عسكري عليه السلام ـ كه قطعاً از صفاي دل او نشأت مي‌گرفت ـ موجب شد تا رنج اسارت را بپذيرد و با حفاظت و صيانت از حريم خود به وصال يار برسد[30].

مرحلة ديگر زمينه‌سازي را مي‌توان در پرورش نرجس خاتون نزد عمه بزرگوار[31] امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف جست‌وجو نمود؛ هنگامي كه براي تعليم آداب اسلامي از محضر آن بزرگوار استفاده مي‌نمود؛ چرا كه تكوين و رشد امام، علاوه بر صلب شامخ، نيازمند رحم پاك مي‌باشد. و اينها بيان‌گر نقش اساسي زنان در زمينه‌سازي و مقدمات پيش از تكوين، هنگام حمل و سپس به دنيا آمدن امام مي‌باشد كه دور از چشم همگان، جز عده‌اي خواص صورت ‌پذيرفت.

با آغاز امامت امام در دوران غيبت صغري نيز مردم با مراجعه به مادر امام حسن عسكري عليه السلام كه معروف به جده بود، به حل مشكلات خود مي‌پرداختند و اين مسئله، حضور زنان در زمينه‌هاي اجرايي را گوشزد مي‌نمايد.[32] بنابراين زنان قبل و بعد از غيبت امام عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف در عرصه‌هاي مختلف براي حضرت زمينه‌سازي مي‌كردند و هم‌چنان اين سيره ادامه دارد.

3. محدودة زمينه‌سازي فردي

مؤمنين حقيقي كساني هستند كه ايمان آنها با عمل صالح پيوند خورده است. نمايان‌گر اين مهم، بيان آياتي است كه در آنها حدود 49 بار عبارت  (الذين آمنوا ) و  (عملوا الصالحات ) در قرآن كريم، همراه هم آمده است. البته ايمان و عمل صالح بدون ولايت ائمه عليهم السلام و بيزاري از دشمنان آنها محقق نخواهد شد.

ابوبصير بيان مي‌كند: امام صادق عليه السلام روزي فرمود: آيا به شما در مورد چيزي خبر ندهم كه خداوند عزوجل عملي از بندگان را بدون آن قبول نمي‌كند؟ گفتم: آري، فرمود: شهادت به اين‌كه جز خداي يگانه خدايي نيست و اين‌كه محمد صل الله عليه و آله و سلم بندة او و رسول اوست و اقرار بدآن‌چه خدا به آن امر نموده است و ولايت و دوستي ما و برائت و بيزاري از دشمنان ما، يعني خصوص ما ائمه عليهم السلام و تسليم ايشان شدن و ورع اجتهاد و طمأنينه و تلاش و انتظار قائم را داشتن.[33]

1. حيطة شناخت كه تجلي‌گاه بينش انسان‌ها مي‌باشد؛ 2. حيطه عاطفه كه گرايشات انساني را جهت مي‌بخشد؛ 3. حيطة رفتار كه اعمال و كردار آدمي را شكل مي‌دهد.

1 ـ 3. حيطة شناخت

اگر انسان خود را شناخت، به معرفت پروردگار نائل خواهد آمد و از جمله ويژگي‌هاي زمينه‌سازان ظهور، شناخت حقيقي خداوند متعال است. حضرت علي عليه السلام در اين باره فرموده‌اند: «مردان مؤمني كه خدا را در كمال شايستگي شناخته‌اند و ايشان، ياوران مهدي در آخرالزمان‌اند.» [34]

پس از شناخت خداي متعال، شناخت حجت و امام او در روي زمين براي هدايت انسان‌ها از مهم‌ترين وظايف مؤمنان محسوب مي‌شود؛ چرا كه «هر كس امام زمانش را نشناسد به مرگ جاهليت مرده است».[35]

شناخت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف به سبب ويژگي‌هاي خاصي هم‌چون ولادت پنهان، زيست پنهان، امتحانات سخت و دشوار و ... از اهميتي دو چندان برخوردار است.[36]

كسي كه خود را مهياي ظهور حضرت مي‌سازد درمرحلة اول با شناخت صحيح، انگيزة لازم ايمان و عمل صالح را به دست مي‌آورد و اين شناخت، زمينه‌ساز اقدامات بعدي در زمينة گرايشات و كردار فردي است.

كسب معرفت صحيح به دريافت عقلي افراد باز مي‌گردد. البته بايد توجه داشت مراد از عقل در اين موارد، عقل اجتماعي و دركارهاي اجرايي نيست كه معمولاً برترين آن به مردان نسبت داده مي‌شود؛ بلكه مراد، عقلي است كه با آن به كسب كمالات پرداخته مي‌شود و در اين زمينه، مردان و زنان تفاوتي ندارند.[37]

بنابراين كسي كه به شناخت و معرفت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف ره نيابد، نشان‌گر آن است كه خداي خود را نشناخته است و كسي كه خداي خود را نشناسد، از دين گمراه گرديده است.[38] براي درك معرفت صحيح بايد از خداي متعال كمك و ياري خواست[39] و چنان كه خواهيم گفت ره يافتن زنان در اين زمينه از طريق عاطفه و احساسات هموارتر است.

2 ـ 3. حيطة عاطفه

دوستي و محبت از شناخت ناشي مي‌شود و شناخت صحيح خدا و ائمه معصومين عليهم السلام ايجاد محبت و مودت مي‌نمايد.

امام صادق عليه السلام مي‌فرمايد: «هر چيزي پايه و اساسي دارد و اساس محبت و دوستي ما شناخت اهل‌بيت است».[40]

بنابراين، محبت نشانة ايمان كامل است. هم چنين امام صادق عليه السلام در مورد قول خداوند متعال كه مي‌فرمايد:  (و من يطع الله و رسوله ) فرمودند: در مورد ولايت علي عليه السلام و ائمه بعد از ايشان است كه پس از آن خداوند فرمود:  (فقد فاز فوزاً عظيماً ).[41]

ولايت به معناي قبول امامت و سرپرستي ائمه عليهم السلام است و وظيفة منتظران نسبت به امام غايب، احترام خالصانه به آن حضرت است كه با شنيدن لقب قائم، به احترام آن حضرت بلند شوند[42] و آمادگي خود را براي همراهي حضرت اعلام نمايند. ايجاد ارتباط عاطفي با امام عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف در زنان بسي آسان‌تر از مردان مي‌باشد؛ چرا كه زنان در بخش دل و قلب و گرايش و جذبه موفق‌تر از مردان‌اند[43] و انعطاف‌پذيري زنان در اين رابطه بيشتر از مردان است. لذا پس از شناخت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف بهتر و راحت‌تر مي‌توانند با او ارتباط روحي برقرار سازند و شايد به همين دليل مدعيان دروغين ارتباط با امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف از اين حربة عاطفي در زنان سوء استفاده مي‌كنند كه براي مبارزه با اين سوء استفاده‌ها بايد كيفيت شناخت و ارتباط صحيح با امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف را در جامعه ترويج نمود.

عشق ورزيدن به امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف تنها در ارتباط با آن حضرت خلاصه نمي‌شود؛ بلكه وجود هر كس كه سرشار از عشق امامت و ولايت است، خود را سرا پا مهياي خدمت‌گزاري براي حضرت مي‌نمايد و در زمان غيبت نيز خدمت به ياران حضرت را سر لوحة كارهاي خود قرار مي‌دهد.[44]

تعداد بازدید: 1060

نظر بدهید...
نظر خود را در فرم زیر وارد کنید
نام:
ایمیل:
نظر:
متن داخل تصویر را وارد نمایید:
کد امنیتی
 |